Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedir?

Hayatımızda bazı olaylar derin izler bırakabilir. Trafik kazası, doğal afet, ciddi bir hastalık, fiziksel veya cinsel saldırı, savaş, ani kayıp ya da kişinin kendisini ciddi bir tehdit altında hissettiği başka bir olay travmatik bir deneyim oluşturabilir.

Böyle bir olaydan sonra korku, üzüntü, öfke ve kaygı yaşamak oldukça doğaldır. Ancak bazı kişiler olayın üzerinden zaman geçmesine rağmen yaşadıklarını zihninde tekrar tekrar deneyimler.

Olayı hatırlatan durumlar yoğun kaygı yaratabilir. Kişi bazı insanlardan, yerlerden veya durumlardan uzaklaşabilir. Uyku problemleri yaşayabilir ve kendisini sürekli tetikte hissedebilir.

Bu belirtiler kişinin günlük yaşamını önemli ölçüde etkilediğinde travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) açısından profesyonel değerlendirme gerekir.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedir?

Travma sonrası stres bozukluğu, travmatik veya yoğun stres yaratan bir olayın ardından ortaya çıkabilen bir ruh sağlığı sorunudur.

TSSB yaşayan kişi geçmişte yaşadığı olayın etkisini yalnızca düşünce düzeyinde yaşamaz. Beden ve zihin de olayı yeniden yaşıyormuş gibi tepki verir.

Kişi kendisini güvende hissetmekte zorlanır. Olay sona ermiş olsa bile beyin tehlikenin hâlâ devam ettiğini düşünür.

Bu nedenle kişi sürekli çevresini kontrol eder, kolay irkilir veya olayla ilgili düşünceleri zihninden uzaklaştırmakta zorlanır.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

TSSB belirtileri kişiden kişiye değişir. Bazı kişiler yoğun anılar yaşarken bazı kişiler daha çok kaçınma ve duygusal uzaklaşma gösterir.

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Travmatik olayı tekrar tekrar hatırlamak
• İstenmeyen ve rahatsız edici anılar yaşamak
• Kabuslar görmek
• Olay yeniden yaşanıyormuş gibi hissetmek
• Travmayı hatırlatan kişilerden veya yerlerden kaçınmak
• Sürekli tetikte hissetmek
• Kolay irkilmek
• Öfke ve huzursuzluk yaşamak
• Uyku problemleri yaşamak
• Dikkatini toplamakta zorlanmak
• İnsanlardan uzaklaşmak
• Daha önce keyif aldığı şeylere karşı ilgisini kaybetmek
• Gelecekle ilgili umutsuz hissetmek

Bu belirtiler kişinin iş, aile ve sosyal yaşamını etkiler.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Her Travmadan Sonra Gelişir mi?

Hayır. Travmatik bir olay yaşayan herkes TSSB geliştirmez.

Travma sonrasında bir süre kaygı, korku, üzüntü veya uyku problemi yaşamak normal bir stres tepkisi oluşturur. Birçok kişi zaman içinde toparlanır.

Ancak belirtiler devam eder, yoğunlaşır ve günlük yaşamı belirgin şekilde etkilerse uzman değerlendirmesi gerekir.

Bu nedenle travmatik bir olaydan sonra yaşanan her psikolojik tepkiyi TSSB olarak değerlendirmek doğru değildir.

TSSB Günlük Yaşamı Nasıl Etkiler?

Travma sonrası stres bozukluğu kişinin yaşamının birçok alanını etkiler.

Örneğin trafik kazası geçiren bir kişi yeniden araç kullanmaktan kaçınır. Saldırı yaşayan bir kişi yalnız kalmaktan korkar. Deprem yaşayan bir kişi küçük bir sarsıntıda yoğun panik yaşar.

Kişi kendisini korumak için kaçınma davranışlarını artırdıkça yaşam alanı giderek daralır.

Bunun yanında uyku problemleri, dikkat dağınıklığı ve sürekli tetikte olma hali iş hayatını da zorlaştırır.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Neden Devam Eder?

Travma sonrasında beynimiz yaşanan olayı anlamlandırmaya ve tehlikeyi değerlendirmeye çalışır.

Ancak kişi travmayı sürekli hatırlamaktan kaçındığında veya travmayı hatırlatan her durumdan uzaklaştığında korku döngüsü devam eder.

Örneğin kişi kaza yaptığı için araç kullanmayı tamamen bırakır. Bu davranış kısa vadede kaygısını azaltır. Ancak uzun vadede kişinin “Araba kullanmak tehlikeli.” düşüncesini güçlendirir.

Terapi süreci bu döngüyü fark etmeye ve kişinin kendisini yeniden güvende hissetmesine yardımcı olur.

Travma Terapisi Nasıl İlerler?

Travma terapisi, kişinin yaşadığı deneyimin etkilerini güvenli bir terapi ortamında ele alır.

Terapist öncelikle kişinin yaşadığı belirtileri, travma öyküsünü ve günlük yaşam üzerindeki etkilerini değerlendirir.

Daha sonra kişinin ihtiyaçlarına uygun bir terapi yaklaşımı belirler.

Travma terapisinde EMDR, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ve travma odaklı diğer bilimsel temelli psikoterapi yöntemleri kullanır.

Terapi sürecinde kişi;

• Travmatik deneyimin etkilerini anlamlandırır.
• Travmayı hatırlatan durumları fark eder.
• Kaygı ve korku tepkilerini tanır.
• Kaçınma davranışlarını ele alır.
• Duygularını düzenleme becerisi geliştirir.
• Kendini daha güvende hissetmeye başlar.
• Günlük yaşamına yeniden daha aktif şekilde katılır.

Terapist, kişinin hazır oluşuna ve ihtiyaçlarına göre terapi sürecinin hızını belirler.

EMDR Travma Sonrası Stres Bozukluğunda Nasıl Kullanılır?

Travmatik anıların neden olduğu yoğun duygusal ve bedensel tepkiler üzerinde çalışan bir psikoterapi yaklaşımıdır.

EMDR sürecinde terapist, kişinin travmatik anıyla ilişkili düşüncelerini, duygularını ve bedensel tepkilerini ele alır. Terapi sırasında kullanılan yapılandırılmış yöntemler, kişinin travmatik anıyı daha farklı bir şekilde işlemesine yardımcı olur.

EMDR herkes için aynı şekilde ilerlemez. Terapist, kişinin ihtiyaçlarını ve terapiye hazır oluşunu değerlendirerek süreci planlar. EMDR terapisi.

Travmayı Yaşamak ile Travmayı Hatırlamak Arasındaki Fark

TSSB yaşayan kişiler bazen geçmişte yaşanan olay ile bugün yaşanan durum arasındaki farkı hissetmekte zorlanır.

Örneğin bir kişi yıllar önce yaşadığı kazayı hatırladığında kalp çarpıntısı, korku ve yoğun kaygı yaşar.

O sırada gerçek bir tehlike bulunmasa bile beden geçmişteki tehlikeye tepki verir.

Terapi sürecinde kişi bu tepkileri tanımayı ve “Şu anda güvendeyim, bu olay geçmişte kaldı.” farkındalığını geliştirmeyi öğrenir.

Travma Sonrası Stres Bozukluğunda Kaçınma Davranışları

Kaçınma, travma sonrasında sık görülen tepkilerden biridir.

Kişi travmayı hatırlatan yerlerden, insanlardan, konuşmalardan veya aktivitelerden uzaklaşır.

Kaçınma kısa vadede rahatlama sağlar. Ancak kişi kaçındıkça korkusunu sürdüren düşünceler güçlenebilir.

Bu nedenle terapi sürecinde kaçınma davranışlarını fark etmek ve kişinin kendisini güvende hissederek yaşamına yeniden katılmasını desteklemek önem taşır.

Antalya’da Travma Terapisi

Travmatik bir deneyimin ardından uzun süre yoğun kaygı, korku, kabus veya kaçınma yaşıyorsanız Antalya psikolog desteği alabilirsiniz.

Bir Antalya klinik psikolog, yaşadığınız belirtileri ve travmanın günlük yaşamınızdaki etkilerini değerlendirerek size uygun psikoterapi sürecini planlar.

Muratpaşa psikolog, Konyaaltı psikolog seçeneklerini değerlendirebilir.

Kepez psikolog, Lara psikolog aramasıyla kendilerine uygun profesyonel desteği araştırabilir.

Yüz yüze terapiye katılmakta zorlanan kişiler için online psikolog Antalya seçeneği de psikolojik desteğe erişim sağlar.

Ne Zaman Profesyonel Destek Almalısınız?

Travmatik olaydan sonra yaşadığınız belirtiler günlük yaşamınızı etkiliyorsa profesyonel destek almak için beklemeyin.

Özellikle;

• Travmatik olayı sürekli hatırlıyorsanız,
• Kabuslar görüyorsanız,
• Olayı hatırlatan durumlardan yoğun şekilde kaçınıyorsanız,
• Sürekli tetikte hissediyorsanız,
• Uyku problemleri yaşıyorsanız,
• İnsanlardan uzaklaşmaya başladıysanız,
• İş veya sosyal yaşamınız etkileniyorsa,
• Geçmişte yaşanan olay bugün yaşanıyormuş gibi yoğun duygular oluşturuyorsa,

bir ruh sağlığı uzmanından değerlendirme alın.

Eğer travma sonrasında kendinize veya başka bir kişiye zarar verme düşüncesi yaşıyorsanız acil profesyonel yardım alın ve bulunduğunuz yerdeki acil sağlık hizmetlerine başvurun.

Sonuç

Travmatik bir olay hayatınızın geri kalanını belirlemek zorunda değildir.

Travma sonrası stres bozukluğu kişinin geçmişte yaşadığı olayın etkisini bugün de yoğun şekilde hissetmesine neden olur. Ancak uygun değerlendirme ve bilimsel temelli psikoterapi ile kişi travmanın yaşamı üzerindeki etkisini azaltır.

Travmayı unutmak terapi sürecinin amacı değildir. Amaç, yaşanan olayın bugün üzerinizde oluşturduğu yoğun korku, kaygı ve kaçınma tepkilerini azaltmak ve yaşamınıza yeniden güvenle devam etmenizi sağlamaktır.

Kendinizi uzun süredir geçmişte yaşanan bir olayın etkisinden kurtaramadığınızı düşünüyorsanız profesyonel destek almak önemli bir başlangıçtır.

Sık Sorulan Sorular

Travma sonrası stres bozukluğu ne zaman ortaya çıkar?

TSSB belirtileri travmatik olaydan sonra başlar. Bazı kişilerde belirtiler hemen ortaya çıkarken bazı kişilerde daha sonra belirginleşir.

Travma sonrası stres bozukluğu geçer mi?

TSSB etkili psikoterapi yöntemleriyle tedavi edilebilir. Tedavi süreci kişinin yaşadığı travmaya, belirtilerine ve ihtiyaçlarına göre değişir.

EMDR travma tedavisinde kullanılır mı?

Evet. EMDR, travma ile ilişkili belirtilerin tedavisinde kullanılan bilimsel temelli psikoterapi yaklaşımlarından biridir.

Travma yaşayan herkes terapiye gitmeli mi?

Her travmatik deneyim TSSB gelişmesine neden olmaz. Ancak belirtiler yoğunlaşıyor, uzun süre devam ediyor veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa profesyonel destek almak önem taşır.

Travma sonrası sürekli tetikte hissetmek normal midir?

Travma sonrasında bir süre tetikte hissetmek görülebilir. Ancak bu durum uzun süre devam ediyor ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa bir ruh sağlığı uzmanı belirtilerinizi değerlendirmelidir.